KRONIKA PARAFII EWANGELICKIEJ W GIERCZYNIE
Przed 1300
Nieznane źródła mówią, że w Gierczynie istniała już drewniana kaplica chrześcijańska
1372
Pierwszy kościół w Gierczynie w miejscu dzisiejszego kościoła katolickiego
1517 – poł. XVII wieku
Czas Reformacji – luteranizm szybko rozprzestrzenia się na Śląsku. Wraz ze śląskimi rodami książęcymi i właścicielami największych dóbr na nową wiarę przechodzą całe parafie.
1523
Pierwsze nabożeństwa ewangelickie w Gierczynie odbywają się w tym samym kościele co katolickie
1526
Ulryk I Schaffgotsch – właściciel dóbr m.in. w Gryfowie i Mirsku – wraz całą swoją rodziną przyjmuje luteranizm
1528
Cała parafia w Gierczynie wraz z okolicznymi wsiami (m.in. Przecznica, Kotlina, Lasek, Proszowa) przechodzi na luteranizm. Nieliczni pozostali przy katolicyzmie wyznawcy pozostają w kościele do 1558r.
1552
Pastorem kościoła zostaje Johann Krause (Crusius) z Elrich
1602
Powstaje pierwszy kamienny kościół w Gierczynie – w owym czasie wyznania protestanckiego, dziś katolicki. Jego bryła wraz z dobudowaną w 1613 wieżą, drewniany sufit kasetonowy i empory pozostały do dzisiaj.
Kościół był silnie związany ze społecznością górniczą okolicy. Galerię kościoła nazwano chórem górniczym, była w nim również izba górnicza. Od końca października do środy po Wielkanocy stróż nocny miał obowiązek bić dzwonem modlitewnym codziennie o godzinie 4 rano i 9 wieczorem – był to sygnał dla górników do ruszenia do pracy.
1604
Po śmierci Joanna Krausego pastorem w Gierczynie zostaje magister Kaspar Tralles z Mirska i pełni te funkcję do 1619r.
1619
Pastorem zostaje Johannes Schwedler pełniący wcześniej funkcję kantora w kościele w Mirsku
1637-56
Czas Kontrreformacji. Habsburgowie zamknęli okoliczne kościoły protestanckie. W dobrach Schaffgotschów miało to miejsce głównie w latach 1637-39 i dotknęło kościołów w Mirsku, Proszowej i Rębiszowie. Wypędzono pastorów ewangelickich, odebrano kościoły, szkoły i plebanie oraz powołano nowych katolickich proboszczów, mimo że we wsiach katolików nie było lub byli bardzo nieliczni. Kościół w Gierczynie przeszedł formalnie ponownie w ręce katolików 25 lutego 1651, ale konflikt pomiędzy wyznaniami trwał do 1656r. kiedy zmarł ostatnim protestancki pastor Johannes Schwedler. Pochowano go w Pobiednej. W protokole przejęcie kościoła napisano: „Gierczyn należy do dóbr gryfowskich. Pastor jest obecny, ma własne gospodarstwo; otrzymał rozkaz ewakuacji. Kościół został przejęty, wprowadzony został o. Joachim Riess z zakonu cystersów. Wszystkie trzy dzwony, w tym jeden srebrny i jeden miedziany pozłacany, blaszany kielich, dwa cynowe świeczniki, obrus, komża: pożyczone pieniądze 337 marek.” Wierni ewangeliccy zostali zmuszeni do podróżowania do kościołów w sąsiednich pruskich Łużycach Górnych po drugiej stronie Kwisy, m.in. w Wieży, Pobiednej i Giebułtowie, a po 1709r. do Kościoła Łaski w Jeleniej Górze. Aby dokonywać chrztów, ślubów i pogrzebów ewangelicy musieli płacić podatek na rzecz kościoła katolickiego w Mirsku. W 1677 roku w protokole z inspekcji kościoła katolickiego w pobliskiej Proszowej należącej do parafii w Gierczynie napisano o katolikach: „Każdy, kto nie został wprowadzony do nowej wiary (ewangelickiej), tracił wiarę katolicką, ponieważ nie było nikogo, kto by go wspierał i podtrzymywał, ponieważ brakowało ofiarnej i celowej opieki duszpasterskiej. Nikt nie przychodzi do kościoła, nikt nie prosi o sakramenty, wszyscy pędzą na Łużyce. I tak samo było w materii kościoła w Proszowej i całej parafii Gierczyńskiej. Tylko nauczyciel oraz sługa kościelny Christof Zein są nadal katolikami. Nie mając nic do roboty, pobierają pensję wystarczającą na utrzymanie i to im wystarcza. Ofiara mszy nie mogła już być sprawowana w Gierczynie z powodu braku niezbędnych przyborów kościelnych i szat liturgicznych, nikt nie pragnął sakramentów ani zachęty duchowej. We wszystkich kościołach wiejskich należących do parafii jeleniogórskich zastano warunki podobne do tych w Gierczynie”
1742
W wyniku pokoju wrocławskiego kończącego pierwszą wojnę śląską Dolny Śląsk znalazł się w Prusach, ale katolikom gwarantował on zachowanie wiary i kościołów, mimo że wiernych było niewielu a mszę w wielu parafiach odprawiali przyjezdni księża. Kościół katolicki w Gierczynie również nie miał swojego proboszcza, a posługę kapłańską pełnił ksiądz z Mirska. Traktat pokojowy pozwolił ewangelikom ponownie wznosić swoje kościoły z zastrzeżeniem, że musiały być wykonane z drewna i nie mogły mieć wieży. Budowę drewnianego ewangelickiego domu modlitwy w Gierczynie w pobliżu kościoła katolickiego erygowano 12.03.1742r. a jego pierwszym pastorem został magister Gottfried Friese. Do lutego 1743 odprawiał on nabożeństwa pod gołym niebem. Kościół nie miał wieży ani dzwonu; zarówno dzwony jak i cmentarz kościoła katolickiego przez następne lata były użytkowane przez obie wspólnoty. Zbór wraz z pastorówką przekazano do użytku w 1744r. – ich wizerunek z około 1750r. znamy dzięki grafice Friedricha Bernharda Wernera.
W tym samym okresie budowane są kościoły ewangelickie w Mirsku i pobliskich wsiach: Proszowej, Rębiszowie, Świeradowie. Wszystkie te budowle były nietrwałe.
1749
Ze względu na rozległość parafii uznano za celowe powołanie stanowiska katechety w Gierczynie, który wkrótce potem otrzymał miano drugiego proboszcza (Pastor Secundarius). Pierwszym katechetą i sekundariuszem zostaje w 1749r. Christian Gotthelf Martius z Saksonii, który umiera w Gierczynie na febrę w 1762.
1762
23-letni Johann Gottlieb Dressler pochodzący z Kwieciszowic zostaje sekundariuszem pastora Friese w Gierczynie, a po jego śmierci (1764) pastorem. W latach 1765-81 stanowisko sekundariusza jest nieobsadzone. Pastor Dressler umiera 9 marca 1781.
1767-68
Pod kierownictwem pastora Dresslera drewniany dom modlitwy w Gierczynie zostaje zastąpiony budynkiem kamienno-ceglanym. W środę po Wielkanocy 1767 roku drewniany budynek rozebrano. 29 maja miejscowi górnicy w obecności królewskiego komisarza wykopali ziemię pod nową świątynię. Została ona erygowana 12 października 1768 a 3 listopada 1768r. pastor Dressler uroczyście poświęcił ją. W latach 1768-1777 dobroczyńcy dobudowali ambonę, ołtarz, chrzcielnicę, konfesjonał i organy, a całe wnętrze zostało pięknie udekorowane na biało-złoto w stylu barokowym. Kościół miał ambonę ołtarzową i dwa piętra drewnianych empor. Sklepienia, stropy i konstrukcja dachu były drewniane, dach pokryto łupkiem. Wnętrze było jasne. Świątynia miała powierzchnię 440m kwadratowych i kubaturę 3080m sześciennych. Ponieważ nie było w niej dzwonu, ewangelicy porozumieli się z katolikami w sprawie używania dzwonów kościoła katolickiego do sprawowania kultu ewangelickiego. Taki stan rzeczy trwał aż do 1945r.
9 marca 1781
Umiera pastor Johann Gottlieb Dressler
1782-83
Heise z Hartmannsdorf jest sekundariuszem kościoła w Gierczynie a w 1783 roku funkcję tę obejmuje Klose z Thomaswaldu
1820
Przeprowadzono remont kościoła ewangelickiego
I poł. XIXw
Prawdopodobne założenie cmentarza ewangelickiego (wg stanu z 1988r. najstarsze niezidentyfikowane nagrobki pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku). Do tego czasu cmentarz przy kościele katolickim służył wyznawcom obu religii. Cmentarz położony jest tuż za zabudowaniami wsi na wschód od kościoła przy drodze Gierczyn-Przecznica. Ma plan trapezu o powierzchni 0,73ha, najstarsza część otoczona była murem. Posiadał bramę i kapliczkę.
1911
Do budynku kościoła ewangelickiego dobudowano czteroboczną wieżę. Kościół przyjmuje postać, którą znamy z zachowanych zdjęć i pocztówek
1922
Przeprowadzono remont kościoła ewangelickiego
Przed 1945
W parafii gierczyńskiej mieszkało 334 ewangelików i 9 katolików. Kościół katolicki ze względu na zbyt małą liczbę wiernych nie miał swojego księdza. Ostatnim przedwojennym pastorem kościoła ewangelickiego od 1928 do 1945 (1946r.) był Alfred Kraft.
1945-47
Czas wypędzeń niemieckiej ludności. Kościół zostaje opuszczony przez dotychczasowych wiernych i od tej pory pozostaje nieużytkowany
1958
Zniszczenia budynku oceniono na 15%
1965
Kościół ewangelicki w Gierczynie jest już całkowicie zdewastowany
1971
Kościół został definitywnie zamknięty z powodu zagrożenia zawalaniem
1973
Po 205 latach istnienia Kościół ewangelicki w Gierczynie wysadzono. Mieszkańcy obserwowali jego wyburzenie z górnej części wsi. Na miejscu kościoła postawiono budynek PGRu.
Podobny los spotyka niektóre inne kościoły poewangelickie w okolicy, np. w Proszowej (rozebrany w 1983), Mirsku (do dziś popada w ruinę), Świeradowie (rozebrany w 1973r.)
2008
Nieistniejący od 25 lat kościół ewangelicki w Gierczynie wykreślono z rejestru zabytków
Pastorzy kościoła ewangelickiego w Gierczynie:
Johann Krause (Crusius) z Elrich od 1552 do 18 IV 1604, zmarł w Gierczynie
Magister Kasper Tralles z Mirska od 5 maja 1604 do 1618
Johann Schwedler z Mirska od 1618 do 25 II 1654, urodzony w 1583 w Mirsku, nauki pobierał w Jeleniej Górze, Wrocławiu i Wittenberdze, jako jeden z nielicznych pastorów ewangelickich przeżył w swojej funkcji całą wojnę trzydziestoletnią
M. Gottfried Friese od 26 I 1742 do X 1764
Johann Gottlieb Dressler z Kwieciszowic od 1765 do 9 marca 1781
Johann Christoph Möschter z Pielrzymki 1782-1783
Heise z Gros-Hartmannsdorf od 1783
Christian Gottlieb Dressler od 1798 do 1815
Alfred Kraft od 1928 do 1945 lub 1946r. Wysiedlony.
Do przygotowania kroniki korzystałem głównie z następujących źródeł:
Prace Ullricha Junkera z zasobów Jeleniogórskiej Biblioteki Cyfrowej
Portalu zabytek.pl
Kroniki Gryfowa, Mirska, Przecznicy i Proszowej
Zdjęcia z zasobów Wikipedii
Hallo, mein Vater wurde 1929 in Giehren geboren und er erzählt, dass die evangelische Kirche noch vor 1945 abgerissen wurde und das Baumaterial für andere Gebäude verwendet wurde. Ich bin jetzt erstaunt, dass diese Kirche erst 1973 abgerissen worden sei….
Mit freundlichen Grüßen
Bettina Kratzert
Guten Tag, Frau Kratzert.
Das stimmt. Die Kirche überstand den Krieg zwar gut, wurde aber nicht mehr genutzt und verfiel schließlich. In den 1970er Jahren drohte sie einzustürzen und wurde gesprengt. An ihrer Stelle entstand ein Volkseigener Bauernhof.